Księga dżungli, czyli zwierzęce objawy w radiologii

Ludzie mają tendencję do dopatrywania się znanych wzorców w przypadkowych kształtach. Osoby religijne są w stanie rozpoznać twarz Jezusa na świeżo przygotowanym toście, internauci zauważyli podobiznę psa Pluto na zdjęciach Plutona, a chyba wszyscy jako dzieci bawiliśmy się patrząc w chmury i dopatrując się w nich przeróżnych postaci i zwierząt. To zjawisko nazywane jest pareidolią i bywa przydatne w diagnostyce medycznej. Radiolodzy, którzy moim zdaniem mają chyba aż nadmiernie wykształconą wyobraźnię, używają jej, żeby ułatwić sobie rozpoznawanie rozmaitych stanów chorobowych. Często widzą w obrazach radiologicznych różne zwierzęta, które mogą stać się doskonałą wskazówką diagnostyczną. Przed Wami radiologiczna „Księga dżungli”.

Obraz głowy łosia (lub objaw hełmu wikinga) – dysgenezja ciała modzelowatego.

Ciało modzelowate (czyli spoidło wielkie mózgu) jest największą ze struktur łączących półkule mózgu. Jego dysgenezja (czyli nieprawidłowe ukształtowanie) może być wrodzona lub wywołana wtórnymi przyczynami. Często towarzyszy różnym chorobom uwarunkowanym genetycznie. Jeśli wada ciała modzelowatego jest izolowana, to (o dziwo!) może być zupełnie bezobjawowa. W obrazie radiologicznym pojawia nam się sympatyczna głowa łosia, wynikająca z poszerzenia niektórych części komór bocznych mózgu.

moose head

Wtórne uszkodzenie ciała modzelowatego spowodowane obecnością tłuszczaka (na strzałce na zdjęciu B). Widzicie głowę łosia? CC BY-NC-SA 3.0 Kazi AZ et al. MRI evaluation of pathologies affecting the corpus callosum: A pictorial essay. The Indian Journal of Radiology & Imaging. 2013;23(4):321-332.

Dziób kolibra i objaw pingwina – postępujące porażenie nadjądrowe

Postępujące porażenie nadjądrowe (choroba Steela-Richardsona-Olszewskiego) to choroba zwyrodnieniowa mózgu często mylona z chorobą Parkinsona. Posiada jednak kilka cech, które pozwalają ją odróżnić: dochodzi do porażenia pionowych ruchów gałek ocznych, a dodatkowo, w przeciwieństwie do choroby Parkinsona, od początku pojawiają się upadki. Chorobę zdradza też wyraz twarzy: jakby zamyślony, wgapiony w jeden punkt. Ponadto pojawiają się objawy psychopatologiczne, które wynikają z uszkodzenia płatów czołowych mózgu, np. palilalia, czyli bezwiedne powtarzanie słów. W przebiegu choroby zachodzi do zaniku śródmózgowia, co ujawnia się w postaci dzioba kolibra lub objawu pingwina.

hummingbird

Objaw dziobu kolibra (A) i dla porównania przekrój strzałkowy mózgowia u osoby zupełnie zdrowej (B). CC BY-NC-SA 3.0 Pandey S. Hummingbird sign in progressive supranuclear palsy disease. Journal of Research in Medical Sciences : The Official Journal of Isfahan University of Medical Sciences. 2012;17(2):197-198.

Ogon jaskółki a choroba Parkinsona

swallow1

Tak wygląda ogon jaskółki 😉 CC BY 4.0

Wspomniana powyżej choroba Parkinsona też ma swój „ptasi” objaw, chociaż w zasadzie to raczej trzeba powiedzieć, że go nie ma. Już wyjaśniam: u zdrowych osób w sekwencji T2/SWI w obrazie rezonansu magnetycznego w istocie czarnej jest widoczna struktura zwana nigrosomem-1. Ów nigrosom ma wysoki sygnał (tzn. jest jasny), ale jest otoczony z przodu, bocznie i przyśrodkowo przez obszary o niskim sygnale (tzn. ciemne). Przypomina to koniec ogona jaskółki. Nieobecność takiego objawu może świadczyć o chorobie Parkinsona.

Created with GIMP

Porównanie obrazów istoty czarnej u pacjentów z chorobą Parkinsona (po lewej stronie, A i B) z osobami zdrowymi (po prawej, A i B). Na strzałkach zaznaczony objaw ogona jaskółki. CC BY 4.0 Schwarz ST, Afzal M, Morgan PS, Bajaj N, Gowland PA, Auer DP. The “Swallow Tail” Appearance of the Healthy Nigrosome – A New Accurate Test of Parkinson’s Disease: A Case-Control and Retrospective Cross-Sectional MRI Study at 3T. Bush AI, ed. PLoS ONE. 2014;9(4):e93814.

Oko tygrysa – choroba Hallervordena-Spatza

Choroba Hallervordena-Spatza – groźnie brzmiąca nazwa niestety współgra z powagą choroby. U jej podstawy leży mutacja w genie kinazy pantotenianowej, która doprowadza między innymi do nadmiernej akumulacji żelaza jądrach podstawy mózgu. Objawy (sztywność mięśni aż to spastyczności, opóźnienie rozwoju psychoruchowego, zwyrodnienie siatkówki, drgawki, dystonia) najczęściej pojawiają się dzieci kilku-kilkunastoletnich. Co gorsza, leczenie jest wyłącznie objawowe. W rezonansie magnetycznym w sekwencji T2 pojawia się hiperintensywny punkt w ogólnie hipointensywnej gałce bladej, co przypomina tygrysie oko.

tiger

Objaw oka tygrysa w chorobie Hallervordena-Spatza – czerwone strzałki. Zmodyfikowano: CC BY 3.0 Dashti M, Chitsaz A. Hallervorden-Spatz disease. Advanced Biomedical Research. 2014;3:191.

Objaw pandy – sarkoidoza i choroba Wilsona

Wygląda na to, że radiolodzy umiłowali sobie pandy, bowiem wyróżniają aż trzy objawy z nią związane. W chorobie Wilsona występują dwa: objaw małej pandy i objaw dużej pandy. Sama choroba Wilsona jest spowodowowana mutacją w genie kodującym transporter, którego zadaniem jest pozbywanie się z naszego organizmu miedzi do żółci. Skutkuje to akumulacją tego metalu i szeregiem rozmaitych objawów. Choroba Wilsona jest niesamowicie podstępna i może imitować przeróżne choroby, m.in. psychiczne (np. schizofrenię), neurologiczne (chorobę Parkinsona) czy gastroenterologiczne.

Głowy dużej pandy należy szukać w śródmózgowiu – składa się z jądra czerwiennego (red nucleus) i bocznych części istoty czarnej (substantia nigra) o normalnej intensywności oraz nakrywki (tegmentum, zwiększona intensywność sygnału) i wzgórków górnych (superior colliculli, niski sygnał) – wszystkich tych struktur możecie poszukać na zdjęciu i rycinie poniżej. Z kolei głowa małej pandy znajduje się w moście.

giant panda

Głowa wielkiej pandy w śródmózgowiu (po lewej stronie). Przekrój przez normalne śródmózgowie (po prawej stronie) CC BY-NC-SA 3.0 Singh P, Ahluwalia A, Saggar K, Grewal CS. Wilson’s disease: MRI features. Journal of Pediatric Neurosciences. 2011;6(1):27-28.

Sarkoidoza jest chorobą ziarniniakową, która może zaatakować praktycznie wszystkie narządy, dlatego też w „Doktorze Housie” była chyba drugą po toczniu najczęściej podejrzewaną przez ekipę lekarzy chorobą. Zwykle dochodzi w niej do zajęcia płuc i powiększenia węzłów chłonnych ich wnęk. Żeby ocenić aktywność choroby można użyć scyntygrafii całego ciała z użyciem galu-67 – miejsca ze zwiększonym wychwytem tego izotopu, mogą być zaatakowane przez sarkoidozę. Wspomniane węzły wnękowe układają się w scyntygrafii w kształt greckiej litery lamda. Z kolei aktywny proces chorobowy w śliniankach przyusznych i gruczołach łzowych powoduje, że w scyntygrafii głowa chorego przypomina głowę pandy.

sarkoidoza

Objaw pandy i objaw lambda w scyntygrafii w sarkoidozie. CC BY-NC-SA 3.0 Yanamandra U, Kotwal N, Menon A, Nair V. Resistant thyrotoxicosis: A case of sarcoidosis of thyroid. Indian Journal of Endocrinology and Metabolism. 2013;17(2):332-335.

 

Zwierzęcych objawów w radiologii jest oczywiście o wiele więcej. Na pewno niektóre z nich pojawią się na fejsbuksu Zebry w galopie, więc zapraszam do śledzenia profilu na bieżąco 😉

Referencje:

Neuropareidolia: diagnostic clues apropos of visual illusions. Maranhão-Filho, Péricles;  Vincent, Maurice B(2009) Arquivos de neuro-psiquiatria vol. 67 (4) p. 1117-23

Ikona wpisu: http://www.doctorshangout.com/photo/wilsons-disease-face-of-the?context=user

Reklamy